Saturday, February 21, 2015

बदलापुर : नायक–खलनायक–नायक


विनोद ढकाल 
कलाकारहरु : बरुण धावन, नवाजुद्दिन सिद्दिकी, हुमा कुरेसी, विनय पाठक, यमी गौतम आदी ।
निर्देशक : श्रीराम राघवन

शुक्रबारबाट विश्वभरी रिलिज भएको बलिउड फिल्म ‘बदलापुर’ हेर्नुपर्ने महत्वपूर्ण कारण एउटै छ । यसको सारांश नायक–खलनायक–नायक नै हो । यसको अर्थ हो, फिल्म सुरु भएदेखिका खास दुई पात्रमा आउने परिवर्तन । फिल्म सुरु हुँदा रघु (वरुण धावन) नायक छन् । उनको भुमिका सकारात्मक छ । अनि, लायक (नवाजुद्दिन सिद्धिकी) खलनायक छन् । उनको भुमिका नकारात्मक छ । तर, अन्त्यमा फिल्मको क्लाइमेक्समा पात्रहरुको भुमिका युटर्न हुन्छ । ठ्याक्कै उल्टो, लायकले पश्चाताप गर्छ र उ सकारात्मक हुन्छ, रघु बदलामा उत्रिएर नकारात्मक भुमिकामा व्यापकता पाउँछ । फिल्मको एक लाइनको कथा यहि नै हो ।

बलिउडमा कलाकारलाई प्रस्तुत गर्ने निर्देशकहरुको चमात्कारिक विवेकलाई मान्नुपर्छ । सानो बजेटमा बनेको फिल्ममा पनि प्रस्तुती बलियो भयो भने फिल्म राम्रो बन्ने उदाहरण हो बदलापुर । बदलापुर नाम नै कथाका लागि काफी छ । तर, बदलापुर एउटा ठाउँको नाम हुन्छ । तर, कथा यसै ठाउँको नामबाट उठाइएको छ । निर्देशक श्रीराम राघवनले फिल्मलाई अत्यन्तै सानो कथाबाट उठाएका छन् र त्यही प्रधान मुद्दाका रुपमा स्थापित गराइएको छ । बैंक डकैतीमा लागेका दुईजना भाग्ने क्रममा एउटा गाडीमा जबरजस्ती छिर्छन् आफ्नो कव्जामा लिन्छन् । त्यसक्रममा रघुको छोराको गाडीबाट खसेर मृत्यु हुन्छ र उनकी श्रीमति (यमी गौतम)लाई गोली हानी हत्या गर्छन् । त्यसपछि लुटेको पैसासहित लायकको साथी भाग्छ र लायकलाई २० वर्षको जेल सजाय हुन्छ । हत्यारा पत्ता लगाई बदला लिनका लागि रघुले १५ वर्षसम्म संघर्ष गर्छ । 

अन्त्यमा, रघुले बदला लिने क्रममा लायकको साथीको परिवारको पनि हत्या गर्छ र जेलमै क्यान्सरपीडित भएको लायकलाई छाडदिन्छ । लायकले जीवनभरी राम्रो काम गरेको हुँदैन । उसले अन्त्यमा १५ वर्षअघि गरेको हत्या र रघुले त्यसबीचमा गरेका हत्याको जिम्मा लिएर पश्चाताप गरी पुनः जेल फर्किन्छ । र, उसले जेलजानु अघि आमालाई आफू मरेपछि छोराको एउटा राम्रो कुरा केही भन्नुछ भने त्यो पश्चाताप हो भनी सुनाउनु भन्ने सांकेतिक सन्देश छाड्छ ।

फिल्मलाई तगडा बनाउनका लागि बीचमा अन्य कलाकारहरुको प्रस्तुति बलियो छ । तर, फिल्मका खास प्रस्तुती भनेकै बरुण र नवाजुद्दिन नै हुन् । 

बलिउडमा फिल्म बनाउने शैलीको प्रभाव राम्रो छ । बदलापुर नयाँ र खास कथा होइन । यो फिल्म बुझ्नेहरुले ‘एक भिलेन’ जस्तै भन्ने टिप्पणी गर्छन् । तर, यसको निर्माण कार्य अत्यन्तै राम्रो छ । कथाहरु सस्पेन्ससहित, राम्रो लयमा उनीएको छ । बलिउडको प्रविधिसँग कलिउडको प्रविधिको तुलना गर्न मिल्दैन । प्राविधिक रुपमा बलिउड हलिउडभन्दा पनि माथि पुगिसकेको छ । त्यसकारण बदलापुरको प्राविधिक पक्षक अत्यन्तै बलियो छ । 

ले फिल्म बनाउनका लागि निक्कै मिहेनत गरेका छन् । हर सटहरुका लागि लामो समय पर्खेर मौसमको सदुपयोग गरेका छन् । राघवनको अर्को घतलाग्दो कुरा के भने लभर र कमेडी व्वाईका रुपमा स्थापित हुन लागेका वरुण धावनलाई यसमा निक्कै सेरियस र एक्सनका रुपमा स्थापित गराउन खोजेका छन् । अति, गम्भिर पात्रका रुपमा बरुण स्थापित भएका छन् । उनको काम गराई पनि अत्यन्तै उत्कृष्ट छ । यो फिल्मको सवैभन्दा उत्कृष्ट पक्ष सवै कलाकारहरुको बजेड प्रस्तुती नै हो । फिल्म ठूला स्टारहरुलेमात्र होइन, अभिनयले चलाउनसक्छ भन्ने एउटा शैलीका रुपमा स्थापित हुनेछ । 

  

Monday, February 9, 2015

दर्शक गन्न विर्सिएको सम्बोधन

विनोद ढकाल  
एउटा राम्रो निर्देशकले प्रोत्साहनसहित कलाकारलाई राम्रो अभिनयको वातावरण बनाउनुपर्छ । कलाकार कति नै तेज होस् तर उसको ओजचाँही निर्देशकभन्दा कमजोर नै हुन्छ, फिल्ममा । किनभने फिल्म भनेकै पुरै निर्देशकमात्र हो । बाँकी, उसैको कल्पनाको आधारमा हल्लिने पात्रहरुमात्र हुन् । होस्टेल र जेरी जस्ता व्यावसायीक सफल फिल्म निर्देशन गरेका निर्देशक हेमराज बीसीले पछिल्लो फिल्म सम्बोधनमा यस्तो अवसर श्रृजना गरेका छैनन । सम्बोधन भद्दा प्रस्तुतीमा गहन मुद्दा उठाएका छन् । जसको सहज र सरल जस्टिफाई हुन सकेको छैन । तर, फिल्म नराम्रै बनेको छ भन्नेचाँही होइन ।
दर्शक गनेर फिल्मलाई बजारमा ल्याउने निर्देशक बीसीले यो फिल्ममा दर्शक गन्न विर्सिएछन् । यो आम दर्शकका लागि बनाइएको फिल्म हो । तर, नेपाली दर्शक फिल्मले दिन खोजेको सन्देशभन्दा ज्यादा जानकार भएका कारणले सम्बोधन सत्यघटनाको एउटा नाटकीय चित्रमात्र बुझिन्छ । विषय उठान गम्भिर गर्न खोजिएपनि यो सतहमै सकिएको छ ।  
आम जनता नेपालको राजनीति र प्रशासनसँग परिचित छन् । सवैलाई थाहा छ मुलुकको हविगत । यहि हविगतको उठान हो, सम्बोधन । युद्धमा होमिएपछिको अनुशासित मुलुक देख्ने चाहनामा प्राध्यापक राजु थापा (प्रशान्त ताम्राकार)को जीवनको उतारचढावसँग केन्द्रित विषय हो, सम्बोधन । भ्रष्टाचारशुन्य मुलुकको परिकल्पना गर्ने प्राध्यापकले आफ्नो छोराको जागिरको स्वार्थका लागि जग्गा विक्रि गरी घुस खुवाउने काम गर्छ । तर, काम हुँदैन । उसले छोरा गुमाउँछ अनि श्रीमतिलाई अस्पतालमा राख्नुपर्ने हुन्छ । 
भ्रष्टाचारी मालपोत कर्मचारी र दलालहरुको हत्या श्रृङ्खलामा उत्रिएको उसले भ्रष्टाचारको जड मेटाउने प्रण गरेको हुन्छ । सोही क्रममा गैरभ्रष्ट चरित्र भएको उसले भ्रष्टाचार सुरु गराउने प्यारालाइसीस भएकी श्रीमतिको हत्या गर्छ । र, केन्द्रिय अनुसन्धान व्युरोले उसलाई इनकाउन्टरमा मारिदिन्छ । फिल्मको एक लाइनको कथा यहि नै हो ।
यसबाहेक फिल्म हत्याकै अनुसन्धान, रिपोर्टिङ, सामान्य प्रेमका विषयमा दौडिन्छ । तर, ती विषयहरु फिल्ममा प्रधान होइनन् । यद्यपि, समाचारको दौडानमा उभ्याइएकी पारुल शाक्य (नम्रता श्रेष्ठ)को रिपोर्टिङ शैलीचाँही मिलेको छैन । अनुसन्धानमा खटिएका प्रहरी निरिक्षक रामजी गोले (दयाहाङ राई)ले अनुसन्धान गरिरहेका हुन्छन् । उनलाई साथ दिएका हुन्छन् अर्का प्रहरी निरिक्षकको भुमिकामा रहेका प्रताप भट्ट (विनय भट्ट)ले । यीनै पात्रहरुको वरिपरि फिल्म दुई घन्टा घुम्छ । 
निर्देशकले क्यामेरामा कलाकार उभ्याएपनि रिपोर्टिङको तरिकामा न्याय गर्न सकेका छैनन् । फिल्ममा धेरै ठाउँ जर्क छन् । स्क्रिप्टमा लामो समय र गहिरो विचार नगरी गहन विषयमा निर्देशक बीसी हाम फालेको देखिन्छ । यद्यपि, कतिपय निर्देशकहरु भाग्यमानी हुन्छन्, चिज ठिकै हुन्छ तर ट्याक्टिसले जोगाइ राख्छ । बीसीको ट्याक्टिस सम्बोधनमा देखिएको छ, राष्ट्रगानदेखि सुरुआत हुने फिल्ममा दर्शकलाई अड्याउनसक्ने केही केही आधारहरु मात्र छन् । तर, फिल्मभित्र राखिएका गीतहरु सन्दर्भहिन हिसावले आउँछन् । ती गीतहरु जबरजस्ती राख्नैपर्ने बाध्यताले राखेजस्तो । गीतहरुले दर्शकको ध्यान खिच्न सक्तैन । गीत नराखी पनि राम्रो फिल्म चल्न सक्छ, चलाउनका लागि राख्दा दर्शकको ध्यान तान्नसक्ने आकर्षक गितहरु नै घुसाउनु उपयुक्त हुन्छ ।  
कास्टिङ 
सम्बोधनमा कास्टिङ पक्ष ठिकै छ । कलाकार राम्रा छनौट गरिएपनि उनीहरुको अभिनयमा अलमल जस्तो देखिन्छ । खासगरी रामजी गोले (दयाहाङ राई) को अभिनयमा खोट लाउन मिल्दैन । राजु थापाको भुमिकामा रहेका (प्रशान्त ताम्राकार) जो फिल्मका मुख्य अभिनेता हुन्, उनको भुमिकाअनुसारको अभिनय ठिकै छ तर प्रशंशैप्रशंशा गर्नुपर्ने कारण छैन । प्रहरी निरिक्षक प्रताप भट्ट (विनय भट्ट)को अभिनय कमजोर छ । टिभी रिपोर्टरका रुपमा प्रस्तुत गरीएकी पारुल शाक्य (नम्रता श्रेष्ठ)को अभिनय पनि औसतमात्र छ । डिआइजीका रुपमा प्रस्तुत गरिएका बीएस राणाको अभिनय सदाबहार हो । सिक्के डनका रुपमा देखा परेका शुलेमान शंकरले पाएको जिम्मेवारीलाई अन्याय गरेका छैनन् । बाँकी कलाकारहरुले औसत रुपमा राम्रो गरेका छन् ।  
प्रविधि  
नेपाली फिल्ममा प्रयोग हुने प्रविधिको विषयमा कमेन्ट गर्नु त्यति उचित नहोला । तर, कहिलेकाँही सीमित प्राविधिक सामानले पनि प्रस्तुतीको न्याय गर्न सक्छ भन्ने कुरा विर्सन हुँदैन । सम्बोधनको सिनेम्याटोग्राफी, इडिटिङमा डिफेक्ट छ भन्न मिल्दैन । तर, कतिपय ठाउँमा जहाँ क्यामेरा नहल्लाउनुपर्ने हो, त्यहाँ क्यामेरा हल्लाएर सिनलाई मजाक बनाउने प्रयत्न गरिएको छ । त्यसो गर्नु उपयुक्त हुँदैन । यद्यपि, उपलव्ध स्रोतका आधारमा गरेको काममा प्राविधिक पक्षमा असन्तुष्ट हुनुपर्ने ठाउँ छैन । 

विषय गहन । मूर्त मुद्दा । तर, प्रस्तुती सामान्य । जब विषय गहन उठान हुन्छ त्यसको जस्टिफाई गर्ने खास आधार बनाउन सकिएन भने त्यसको कुनै अर्थ हुँदैन । जब विषय उठान गरिन्छ त्यसको न्यायीकरण गर्ने काममा आफ्नो भुमिका कति प्रभावकारी बनाउने भन्ने काममा निर्देशक विसी चुकेका छन् । यद्यपि, विषय गम्भिर भए पनि उठाउने काममा मौलिकताहिन भन्नु अन्याय हुन्छ । न्यायिक विषय भएपनि यो प्रस्तुतीका क्रममा अन्याय भएको ठहर्छ । फिल्मलाई निक्कै ठाउँ फाल्तु विषयमा कुदाएपनि क्लाइमेक्समा जोड्ने प्रयत्न गरिएको छ । 
फिल्मको लेखन पनि निर्देशकले गरेका कारणले यो फिल्ममा उनको भुमिका अति राम्रो भन्नु गलत सावित हुनेछ । किनभने एउटा लेखक सिनहरुमा सहभागी हुन्छ । जसरी एउटा निर्देशक लेखक हुन्छ, उसले आफ्नो क्यामेरादेखि स्पोटसम्मको कल्पनाका आधारमा एन्टागोनिस्ट र प्रोटागोनिस्टसम्मको भुमिकालाई उसले तय गरिसकेको हुन्छ । त्यसकारण लेखक निर्देशक बीसीले सम्बोधनलाई मुद्दाका रुपमा उठाए त्यहाँ हिरो नै खोजेका छैनन् । बीचबीचमा केही कलाकारहरुलाई अनावश्यक कुरामा अल्झाएर फिल्म लम्ब्याउने प्रयत्न भएको छ । त्यो आवश्यक छ जस्तो लाग्दैन । किनभने फिल्मका लागि एउटा उक्ति निक्कै अनिवार्य र अपरिहार्य छ । एउटा निर्देशकले एक सयवटा निर्णय एक घन्टामा गर्न सक्नुपर्छ । जसले निर्णय सहज र ठिक रुपमा अभिव्यक्त गर्न सक्तैन त्यो निर्देशक हुन सक्तैन । सम्बोधनमा बीसीले आफ्ना अघिल्ला काममा जस्तो मिहेनत गरेको भान हुँदैन । कामका हिसावले सम्बोधन उनको गहिरो होला तर दर्शकले त्यसलाई उनको कोणबाट बुझ्दैनन्, दर्शक जम्माजम्मी २ घन्टासम्म सिनेमा घरमा बसेर निस्कँदा ठिक फिल्म हेरिएछ भन्ने कमेन्टसम्म गर्छ तर, बीसीको यो फिल्मले त्यसो भन्ने माहौल त्यति साह्रो बनाएको छैन । पहिलो हाफसम्म अल्झाउन नसकेको फिल्मको अन्तिमतिर दर्शकलाई अलिकति भएपछि छुने प्रयत्नचाँही गरेको देखिन्छ । केही ठाउँमा सस्पेन्स राखिएको छ, यसले कहिँकतै तान्न सक्छ । 
समग्रमा सम्बोधन कसका लागि र किन ? भन्ने प्रश्नको उत्तर फिल्मले आंशिकमात्र दिएको छ । कानुनभन्दा माथि कोही हुँदैन भन्ने पनि दर्शाउन खोजिएको छ । यद्यपि, यतिले नै फिल्म उत्कृष्ट हुँदैन, मेहनत बाँकी छ । जहाँ टुंगिएको छ, सम्बोधन त्यहाँबाट सुरु गर्ने अन्य मौकाहरुलाई निर्देशकले अव आइन्दा चुकाउन हुनेछैन । नत्र फेरि पनि गहिरो विषयको सतही प्रस्तुतीभन्दा केही हुनेछैन । राम्रो फिल्म निर्देशकका पनि केही नराम्रा फिल्महरु हुन्छन्, सुरुमै मिठो गाँस चपाउनेले बीचमा पिरो पनि चपाउनुपर्छ । सम्बोधन बीसीका लागि पिरो त छ नै, उनको फिल्म भनेर जाने दर्शकका लागि पनि यो पिरो नै सावित हुन्छ । तर, कहिलेकाँही पिरोलाई पनि मिठो मान्दिने एक किसिमका दर्शकहरु हुन्छन्, तिनको मन जित्छ जित्दैन निर्माण पक्षले मुल्यांकन गर्ला ।  

निकासको आकाश

विनोद ढकाल 
संघीयताको विषय टुंग्याउन ‘संघीय आयोग’ र सहमतिमा संविधान जारी गर्न ‘राष्ट्रिय सरकार’को प्रस्ताव अहिलेको अनिवार्यता छ । यो सत्ताका लागिमात्र नभएर संविधानका लागि पनि भयंकर राम्रो विषय हो ।

नेपालको राजनीतिक अवस्था अहिले प्रष्ट दुई लाइनमा देखिएको छ । एकातिर सत्तारुढहरु र अर्कातिर प्रतिपक्षीको मोर्चा । सहमति वा प्रक्रिया भन्ने विषयको विवादले संविधानसभामा केही समय तनाव भयो तर प्रक्रियाका काम पनि भइरहेका छन्, सहमतिका प्रयत्नहरुका लागि फरक संवाद पनि जारी छन् । यदाकदा राजनीतिक रुपमा घोचपेच र गैरराजनीतिक तर्कहरु पनि सुनिएका छन् । 
तर, यी सवै समाधान होइनन् । संघीयताको सवालमा उठेको विवादको समाधानका लागि दलहरु सहमतिमा पुग्नुको विकल्प छैन र प्रक्रियाबाट संविधान जारी गर्नुको विकल्प पनि हुँदैन । किनभने प्रक्रियाका लागि नै संविधानसभा गठन भएको हो । नत्र, नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री कृष्ण सिटौलाले भनेजस्तो नेताहरु एउटा कोठामा बसेर संविधान जारी गरे हुन्थ्यो । संविधानसभाको निर्वाचन जनताको प्रतिनिधिहरुबाट संविधान जारी गर्नका लागि भएका कारणले नै राजनीतिक तिक्तता छाडेर जुट्नु अनिवार्य हुन्छ । तर, विवाद जहाँनेर अल्झिएको छ त्यो निक्कै भयानक हुँदै गएको छ । यसका असरहरु छन् र सरल उपायतिर नलाग्ने हो भने अव मुलुक मुठभेडमा गइसक्यो भनेर बुझ्नुमा कुनै गल्ती हुनेछैन । 

०६४ सालले स्थापित गरेको तत्कालिन संविधानसभा विघटनको प्रमुख कारण थियो, संघियता विवाद । संघीयताबारे संविधानसभा भित्र र बाहिरका राजनीतिक दल, संगठन, गुठी, झुन्ड सवैको ‘इन्ट्रेस्ट’ स्वभाविक छ र यहि नाममा राजनीति पनि भइरहेको छ । कम्तिमा अघिल्लो संविधानसभाको ६ वर्ष र यो संविधानसभाको वितेको एक वर्षदेखि मुलुकको बहस जहाँको त्यहिँ अल्झिरहेको छ । तर, अव यसरी अल्झाउन उचित हुनेछैन, किनभने संविधान चाहिएको छ, जुनसुकै मुल्यमा पनि ।
माघ ८ गते संविधान जारी गर्नका लागि विवादको चुरो कुरा पनि यहि रहेको थियो र राजनीतिक सहमतिका नाममा केही महिना यहि विषयमा खेर पनि गयो । फरक र वैचारिक प्रस्तावमाथि अहिले पनि बहस आवश्यक छ । र, वैकल्पिक मार्गसहिको फास्टट्रयाकको बाटो समातेर संविधान जारी गर्नु नै छ । 
कांग्रेस, एमालेलगायत राजनीतिक दलले संविधान र संघीयता सम्बन्धमा आफ्नो धारणा संवाद समितिमा पेस गरेसँगै मुलुकको राजनीतिले एक्कासि कोल्टे फेरेको थियो । जसको परिणाम दलका नेताबीच संवादहीनताको अवस्था सिर्जना हुनुका साथै लामो समयसम्म संवाद समितिको बैठक अवरुद्ध हुन पुगेको थियो । अहिले राजनीतिक दलका नेताहरुबीच संवाद अवस्था नभई आन्दोलन र प्रक्रिया दुई किनाराको यात्राले मुलुक असहज त बनेकै छ, संविधानसभाको गरिमामा पनि प्रश्न उठेको छ ।
अहिले दलहरु टाढा उभिनुको कारण संघीयताको सवाल रहेको छ । साथै, स्वामित्वको कुरा पनि बुझिएको छ । संवादहिनताको यो परिस्थितिमा दलहरु एक ठाउँमा उभिनका लागि लचिलो र तार्किक सहमतिको मुल एजेन्डा अघि सार्नुपर्ने अनिवार्यता छ । राष्ट्रपति डा. रामवरण यादव सहमतिका लागि सवै पक्षसँग भेटेर कुरा गरिरहेका छन्, प्रधानमन्त्री सुशिल कोइराला पनि पहल गरिरहेका छन् । तर, बीचको बाटो के हुनसक्छ ? आफ्ना अडान र दम्भका कारण सत्तारुढ र प्रतिपक्षी मोर्चाहरु लागि परिरहने हो भने सहमति बन्छ र ? बन्दैन । बरु, बीचको बाटो अवलम्बन गर्नुपर्ने देखिन्छ । 
संघीयताको विषय टुंग्याउन ‘संघीय आयोग’ र सहमतिमा संविधान जारी गर्न ‘राष्ट्रिय सरकार’को प्रस्ताव अहिलेको अनिवार्यता छ । यो सत्ताका लागिमात्र नभएर संविधानका लागि पनि भयंकर राम्रो विषय हो । संघीय आयोग, संयुक्त सहमतीय राष्ट्रिय सरकारको गठनका विषयमा दलहरु गम्भिर हुन आवश्यक देखिन्छ । संयुक्त सरकारका लागि कांग्रेस पनि तयार भइसकेको छ । स्वीकार नगर्नुको तत्कालिन मार्ग अहिले नै देखिँदैन, संघीयताको विषयलाई थाँती नराख्ने हो भने र यसमा गहन गहिरो निर्णयको दिर्घकालिन उपायलाई नअपनाउँदा तनाव हुनसक्छ । एमाओवादी नेतृत्वको संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने १९ राजनीतिक दलको मोर्चाले संविधानसभाका विवादित विषयमा समान धारणा बनाउन कार्यदल बनाएका छन् । तर, के गर्छ त्यसले ?
अहिले राजनीतिक दलहरु फरक कोणमा उभिनुको आन्तर्य जे होस् तर यो निकास होइन । निकासका लागि सहमतिको वातावरण बन्नुपर्दछ । संघीय राज्यको संख्यामा समस्या भएको भए, त्यसलाई मिलाउनका लागि कुनै आमुख राजनीतिक दलको अडान होइन, जनमतको अपेक्षा गर्नुपर्दछ । नाममा समस्या हो भने पनि जनमतलाई लिनसक्नुपर्छ । एउटा प्रस्ताव सहज छ, कुनै पनि प्रदेशको नाम त्यस प्रदेशमा हुने सभा, कुनैपनि प्रदेशको आकार त्यहि प्रदेशले निर्णय गर्नसक्ने बनाउनुपर्छ । जहाँ बहुमतले नाम प्रस्ताव गरी पारित गर्न पाउँछ । आखिर पहिचानको कुरा गर्दा जुन विषय उठान गर्न खोजिएको छ राजनीतिक रुपमा अहिले त्यसको समाधान निक्कै नजिक छ । पहिचान माग्नेहरुले सम्बन्धित प्रदेशमा आफ्नो बहुमत पारी त्यहाँ नाम राख्नसक्नेछन् । यो लोकतान्त्रिक पद्दती हो । लोकतान्त्रिक पद्दती नस्वीकारी एउटा आमुख नेताको अडानका आधारमा मुलुकको भाग्य र भविष्यको कुरामा खेलवाड गर्ने अधिकार नेपाली राजनीतिक दलका नेताहरुलाई छैन । उनीहरुले बुझ्नुपर्छ जनताको अधिकार भनेको उनीहरुको विवेकमा निर्भर हुन्छ । उनीहरुले कुनैपनि बेला जस्तोसुकै कदम उठाउन सक्नेछन् र राजनीतिक दलको आकार र हैसियतको कुरामाथि परिपक्व निर्णय दिनसक्नेछन् । नेपाली राज्यसत्ता तानाशाही र निरंकुश हिसावले चल्न सक्तैन । यसले समाजवादी प्रजातन्त्रलाई स्वीकार गरेको हुनाले निर्वाचन, जनताको निर्णयलाई प्रधान मान्दछ । हर नेपाली लोकतान्त्रिक चरित्रमा उभिन चहान्छ । त्यसकारण पनि नेपाली जनताको चाहनाबमोजिम राजनीतिक दलहरु अव अघि नबढ्दा त्यसको परिणाम लामो संक्रमणमात्र हुन्छ र ? 
अतः मुलुकको जिम्मा आफ्नो थाप्लोमा मात्र छ भन्ने सोचेर मनलाग्दी निर्णय गर्ने र बोल्ने नेताहरुले बुझ्नुपर्छ सहमति हुने विषयमा सहमति र नहुने विषयमा निकासको बाटो खोजिएन भने आम नागरिक लामो समय पर्खेर बस्नेछैनन् । नागरिकले काम गर्ने फरक मौका दिएका हुन्, लोकतन्त्र जोगाउनका लागि अर्को अवसर दिएका हुन् । तर, यो लोकतन्त्र कमजोर बनाउने काममा राजनीतिक दलहरु कमजोर देखिएका छन्, कमजोर बनिरहेका छन् । यो कमजोरी लामो समयसम्म जारी रहे फरक र निरंकुश शासन व्यवस्थाको उदयलाई जनताले स्वीकार्नेछन् । त्यतिखेर मुलुक हार्नेछ, लोकतन्त्र हार्नेछ, नेताहरुको अकर्मण्यताको परिणाम देखिनेछ । त्यो राजा, राष्ट्रपति, सेना जे सुकैका नाममा भएपनि अगाडी देखिन्छ, त्यो निरंकुश नै हुनेछ । दुनियाँमा धेरै ठाउँमा यस्तै भएका पनि छन् । अतः निकास चाँडो देऊ ।   

हिरो मरेर स्वर्ग पाउँछन्, भिलेन बाँचेर स्वर्ग जिउँछन्


थाहा छैन, भिलेन बाँचेर स्वर्ग जिउँछन्, जिउँदैनन् । पक्का हो, हिरो मरेर स्वर्ग पाउँछन् । तर, अभिनयमा यो लागु हुन्छ र ? स्वर्ग पाउनका लागि भुमिका र अभिनय प्रधान हुन्छ । डाइलगको के कुरा ? एक भिलेन, जसका बारेमा केही कुरा अभिनयको सन्दर्भ उठाएर गर्नु ठिक होला की ? अभिनयमा भिलेन..भानुप्रताप ।
 अभिनय हिरोका लागि मात्र हो र ? अभिनय पात्रका लागि हो । भानुप्रताप, एक पात्र हुन् । बलिउड अभिनेता सञ्जय दत्त अभिनीत फिल्म ‘वास्तव’ र ‘काँटे’ जस्ता नेपाली चलचित्र कहिले बन्ला रु यदि बन्यो भनेचाहिँ भानुप्रतापलाई पनि दर्शकले हिरोका रुपमा देख्न पाउनेछन् । नत्र उनी सधैं ‘भिलेन’ मात्रै । थुप्रै फिल्ममा भिलेनका रुपमा देखिसकिएका भाुनप्रताप भन्छन्, ‘यहाँ मलाई हिरो सुहाउँदो फिल्म नै बन्दैन ।’ फिल्म ‘वान–वे’ का खँुकार डनका रुपमा देखिन लागेका भानुप्रताप हिरोभन्दा कमचाहीँ छैनन् । तर, उनलाई हिरो हुने पटक्कै मन छैन । ‘तीन फिल्मबाट हिरोका लागि अफर आएको थियो । तर, छाडिदिएँ’ हाल फिल्म ‘वान–वे’ रिलिज मिति कुरिरहेका उनले भने, ‘मलाई भिलेनमै जम्ने इच्छा छ । अर्को कुरा, मलाई हिरो सुहाउँदो नेपाली फिल्मै बन्दैन यहाँ ।’ बलिउड अभिनेता सञ्जय दत्तको ‘वास्तव’ र ‘काँटे’ जस्ता नेपाली फिल्म बन्यो भने हिरो खेल्न तयार रहेको भानुप्रतापले सुनाए ।

भानुप्रताप फिल्म क्षेत्रमा लागेको धेरै भएको छैन । करिब दुई वर्षयता कलाकारिता गरिरहेका उनले अहिलेसम्म ८ फिल्ममा अभिनय गर्न भ्याइसकेका छन् । तर, ती आठै फिल्ममा उनले खलपात्र अर्थात् भिलेनको भूमिका निर्वाह गरेका छन् । केही दिनअघि मात्र उनले फिल्म ‘रातोघर’ को सुटिङ सिध्याए । सो फिल्ममा भानुप्रतापले खुँकार भिलेनको भूमिका निभाएका छन् । तर, त्योभन्दा पनि खुँकार डनका रूपमा फिल्म ‘वान–वे’ मा देखिँदैछन् । राजिव गुरुङ ‘दीपक’ निर्मित ‘वान–वे’ मा भानुप्रताप राजधानीको ‘डन’ को भूमिकामा देखिँदै छन् । यो फिल्ममा राजधानीमा हुँदैआएको ‘डनगिरी’कै प्रसंगलाई चित्रण गर्ने प्रयास गरिएको छ । ‘वान–वे’ मा दुईजना ‘डन’ हुन्छन्, जो एक भानुप्रताप र अर्को ‘डन’को भूमिकामा रकगायक रविन तामाङ दखिँदै छन् । भानुप्रताप अहिले आफै फिल्म निर्माण गर्ने तयारीमा जुटेका छन् । उनले फिल्मको नाम ‘लालटिन’ राखेका छन् ।
आरसी पिक्चर्सको ब्यानरमा निर्मित यस चलचित्रको अर्को निर्माता रहेका छन्, चलचित्र निर्माता संघका अध्यक्ष राजकुमार राई । यो बिग ब्यानर र बिग बजेटको फिल्म हो । त्यसैले यसअघि थुप्रै फिल्ममा अभिनय गरेर पनि ‘वान–वे’बाट भानुप्रताप आशावादी छन् । उनी भन्छन्, ‘वान–वेबाट आफूलाई स्थापित गर्ने अपेक्षा गरेको छु । यसअघि पनि राम्रै भूमिका गरेको हो, तर, आफूलाई स्थापित गर्न ब्यानर र टिम पनि राम्रो हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ ।’ नेपाली फिल्म क्षेत्रमा भिलेनको भूमिका गर्ने कलाकारको आवश्यकता महसुश भइरहेका बेला भानुप्रतापको उदय हुँदै गरेको हो । उनी भन्छन्, ‘भिलेनको भूमिका गर्ने कलाकारको अभावलाई टार्ने मेरो उद्देश्य हो ।’ हुन पनि एक समय सुनील थापा भिलेनमा जमेका थिए । उनको उपस्थिति पातलिँदै गएपछि नेपाली फिल्ममा भिलेन सुहाउँदो कलाकार आएका छैनन् । भानुप्रताप त्यो अभाव टार्ने विश्वास दिलाउँछन् । उनी भन्छन्, ‘फिल्म क्षेत्रमा भिलेनमै जम्न आएको हुँ । भिलेनमै जमेर देखाउने छु । यो कुरा वान–वे रिलिजपछि थाहा हुने छ ।’ निर्माता राजकुमारले समेत भनिसकेका छन्, ‘वान–वेबाट दुईजना कलाकार अगाडि आउनेछन् ।’ उनका अनुसार भानुप्रताप र अर्को कलाकार सिद्धार्थ गुरुङ । सिद्धार्थ यसै फिल्मबाट रजतपटमा डेब्यु गर्न लागेका हुन् । फागुन १ गतेदेखि रिलिज हुने ‘वान–वे’ मा करिश्मा मानन्धर, सिद्धार्थ, माला सुब्बा, रविन तामाङ र भानुप्रतापको मुख्य अभिनय रहेको छ । यस चलचित्रलाई सुरज सुब्बाले निर्देशन गरेका हुन् ।

Tuesday, January 27, 2015

१९ दिन हामीले बन्द गरेका थियौं

मान्छेहरुले योचाँही दशक वितेपछि थाहा पाउनेछन् र त्यतिबेला भन्नेछन्, व्यर्थै गरिएछ बन्द, व्यर्थै गरिएछ आन्दोलन । जुन आज आम हुँदा खाने समुदाय भनिरहेको छ । यहाँ मुलुक हाँक्ने नेताहरुले ठान्छन् बन्द आफ्नो विजनेशका लागि गर्ने हो । अहिले बन्दकर्ताहरुको दिमाग भुटिएको छ की यदि तिमी बन्द गर्न चहान्छौ भने अहिले गर ।

विनोद ढकाल 
८ माघ वित्यो, हातलाग्यो शुन्य । राजनीतिक उहि गति र दिशामा चलिरहेको छ । चोकका गल्लीहरु उही विषयमा बहस गरिरहेका छन् । कोही पक्षमा र कोही विपक्षमा । थाहा छैन राजनीतिको जोडघटाउ कस्तो हुन्छ । राजनीतिको सिद्धान्तले मुलुक कस्तो बनाउन खोजेको हो । हामीले बुझेको र पढेको भनेको प्रजातन्त्र हो । त्यसको मोडिफाई स्वरुप भनेको लोकतन्त्र हो । लोकतन्त्रमा सवै कुरा सहज हुन्छ, स्वतन्त्रता हुन्छ र गरेर खानका लागि कुनै समस्या हुँदैन भन्ने बुझेको हो । कहिलेकाँही गिरीजाबाबुको विराटनगर निवास जाँदा उहाँले भनेको कुरा सत्यझैं लाग्थ्यो– सहमति, सहकार्य, एकता र प्रजातन्त्र । प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रताको मामलामा सम्झौता हुँदैन, अब मुलुक अघि बढ्यो । अहिले लाग्छ बुढाले झुठ नै बोलेर वितेछन् । उनका बोलीको कुनै एउटा चिर्कटो पनि लागु भएको छैन । दोस्रो संविधानसभाको चुनाव पछि पनि न सहमति भएको छ, न सहकार्य भएको छ । एकताको त कुरै छाडौं, प्रजातन्त्रलाई त घाममा सुकाएर आन्दोलन, बन्द र हड्तालका कुराहरु पो जन बेस्सरी हुन थाले ।

बन्दको विरोधमा एकथरी युवाहरु सडकमा उत्रिए । प्रतिकारमा उत्रिए । प्रतिकारको स्वागत भयो । तर, बन्दको प्रतिकार होइन, प्रतिकात्मक विरोधचाँही अहिलेको अनिवार्य आवश्यकहरूको स्वरुप हुनुपर्छ । श्रम गरेर प्रतिरोध गरौं । निरन्तर दैनिकीलाई गुजारा गरेर प्रतिरोध गरौं । किनभने आजको सुखका लागि हामीले धेरै बन्द गरेका थियौं, धेरै सकस भोगेका थियौं । तर, अझै सकस किन ? हामीले गरेको बन्दको औचित्य सकिएर हो या हामीले फेरि पनि त्यस्तै बन्दको आह्वान नगरेर हो ? तर, अब हाम्रो बन्द भयो भने त्यो निक्कै डरलाग्दो र सुकिला नेताहरुको कालो अनुहार उदांगिने बन्द हुनसक्छ । त्यसकारण आफुले बाध्यतालाई छिचोलेर गरेको १० वर्षअघिको बन्दलाई स्मरणमा राखौं र समयलाई पर्खन सिकौं । हामी अहिले त्यहि १० वर्षअघिको बन्द गरेको विषयलाई सम्झिएर अहिलेका ‘चोइटे’ बन्दहरुको बारेमा गम्भिर बनिरहेका छौं । बाध्यता त्यस्तो आइ परेको छ । कहिँ मधेस बन्द, कहिँ पहाड बन्द, कहिँ उपत्यका बन्द, कहिँ के बन्द । यसरी नै ।
हामी जनआन्दोलनका नाममा १९ दिनको बन्दमा उत्रियौं । सँधैका लागि बन्दहड्ताल र अपराध न्युनिकरण गर्ने आशा र भरोसामा गरेको त्यो बन्दमा हाम्रो समर्थन थियो । केहीको विमति पनि थियो होला तर त्यो बन्दले दिएको लोकतन्त्रको प्रयोग सही र राम्रो ढंगबाट उपयोग भएन । ती भन्दा भयानक बन्दहरु सुरु भए । नेताको कुर्सीका लागि बन्द हुन थाले । जनताको नाममा सत्ताका लागि भएका बन्दहड्ताल श्रृङखलाको अधिकतम प्रयोग हुन थाल्यो र नागरिक अब भन्न थाले– त्यो १९ दिनको बन्द नै ‘फेक’ थियो, ठिक त त्यसअघि नै पो रहेछ ।
नागरिक अधिकारका लागि बन्द रे । अधिकार के मा छ ? हामीले एक दिन बन्द गरेकै हो, चुनावको दिन पनि । त्यो दिन हाम्रो स्वीकारयोग्य बन्द थियो र कहिले बन्द नगर्ने मौन सहमतिमै हामीले मतदान गरेका थियौं । त्यसको परिणामको हिसावले हामीले सुन्दर, शान्त र विशाल नेपालको परिकल्पना, अधिकारसहित स्थापित गर्न जिम्मेवारी दिएका थियौं । तर, फेरि तपाइको बन्द ? अनि, फरक मुद्दाको अर्को बन्द ? ठिक छ, बन्द नै गर्ने भए मिलेर गरौं एक वर्षसम्म बन्द । गिनिजबुकमा नाम लेखाऔं न ३ सय ६५ दिन बन्द गरेर । किन, दुनियाँलाई सकस दिनका लागि आह्वान गर्ने यो तथाकथित बन्द ? के हो लक्ष्य ? के हो उद्देश्य ? अनि, जबरजस्तीको बन्द ? किन मान्ने बन्द ? तर्कका आधारमा हुनुपर्छ व्यवाहार, लिडेढिपी र जबरजस्तीको बन्दले के हुन्छ ? यसको उत्तर दिनसक्ने क्षमता छ त आह्वानकर्तासँग ? के यो बन्द जायज छ त ?
कुनै हिसावले ध्यान नदिँदा एउटा विल्डिङ गिरेजस्तो, हराएजस्तो, कुनै खास एक्सन नलिँदा भत्किएको विल्डिङको हविगत जस्तो हुनेछ मान्छेको जीवन र भविष्य, बन्दका कारणले । मान्छेहरुले योचाँही दशक वितेपछि थाहा पाउनेछन् र त्यतिबेला भन्नेछन्, व्यर्थै गरिएछ बन्द, व्यर्थै गरिएछ आन्दोलन । जुन आज आम हुँदा खाने समुदाय भनिरहेको छ । यहाँ मुलुक हाँक्ने नेताहरुले ठान्छन् बन्द आफ्नो विजनेशका लागि गर्ने हो । अहिले बन्दकर्ताहरुको दिमाग भुटिएको छ की यदि तिमी बन्द गर्न चहान्छौ भने अहिले गर । अहिले नगरे पछि गर्नका लागि निक्कै ढिलो हुनेछ भन्ने । तर त्यसो होइन । बन्दको आह्वान अधिकारको खोजीका लागि भएपनि, सीमित राजनीतिक दलको अडानका निम्ति हुने बन्दले कतिपयको दैनिक अधिकार खोसिइरहेको छ ? के बन्दकर्ताहरुलाई थाहा छ, तिमीहरुको राजनीतिक अधिकारभन्दा पनि प्रधान र प्राथमिकचाँही मान्छेको खान पाउने अधिकार हुन्छ भन्ने ? आम साधारणको बाँच्न पाउने अधिकार प्राथमिक हो कि होइन ? अस्पताल जान पाउने, व्यापार गर्न पाउने, बन्दको विरोध गर्न पाउने अधिकार नागरिकको हो की होइन ? यदि त्यसो हो भने मान्छेको न्युनतम अधिकारलाई हनन् गरि किन भइरहेको छ बन्द आह्वान ? तत्कालिन अवस्थामा सत्ताको स्वाद लिइसकेका र बन्द गर्न हुँदैन भनी राज्यको संयन्त्र नै हाँकिसकेका पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डलाई प्रश्न– के बन्द गर्न सुहाउँछ तपाइले ? पूर्वप्रधानमन्त्रीको ट्याग भिरेर राज्यको सुरक्षा बोकेर नागरिकलाई पिल्साउन पाउने अधिकार तपाइलाई कसले दियो ? तपाइका यस्ता हर्कतहरुका कारण ममाथि प्रश्नहरुको ओइरो लाग्छ, बन्द हो की होइन ? भन्ने । त्यसको जवाफ म दिन चहान्न, तर उनलाई सूचनाहिन पनि बनाउन सकिन्न नि ? के उत्तर दिने ? एक दशकसम्म नेपालभित्र बसेर, संघर्ष गरेर हिँड्दा कयन दिन बन्दको पीडित मै पनि भएको छु । सहज छैन बन्द आह्वान गरी चोकचोकमा फेटाधारी भाडाका कार्यकर्ताको जबरजस्तीमा फँसेका मान्छेको दुख सुनाउन । निक्कै कठिन छ, सुनाउन नै, भोग्नेको पीडा कति होला ? र त कोरियातिरबाट साथीहरुले गर्ने व्यंग्य र आम चिनजानका जनसाधरणले सोध्ने एउटै प्रश्नले सँधैभरी गिज्याइरहन्छ । के बन्द हो र ? म अनुत्तरित मुर्तिजस्तो बन्दछु, आफैंले आफैंलाई फेरि गिज्याउँछ ।
अहिले संविधानसभा बन्द छ । बन्दजस्तै, विरोधका स्वरहरुले चलिरहेको छैन । सकडमा कुर्लिनु र संविधानसभामा भइरहेको गतिविधिले हामीलाई गिज्याउनु उस्तै भएको छ । आशा र भरोसामा संविधानसभाको निर्वाचनमा विस्फोट हुँदा पनि जो मतदानका लागि बुथहरुमा पुगेका थियौं, उनीहरुको अपमान भएको छ । प्रतिबद्धताहरुबाट पछि हटेका कथित राजनीतिक दलका नेताहरुको व्यक्तिगत मुद्दाले हामी बन्धक बनेका छौं । अनि, पीडित हुँदै आएका छौं, बन्दको । हामी यो बन्दलाई सदाका लागि बन्द गर्नतिर किन उन्मुख नहुने ?

Monday, January 12, 2015

मान्यवर जिपी संस्करण

 यसो हेर्दा समाजवादी, प्रजातान्त्रिक चिन्तन बोकेको कांग्रेसभन्दा माक्र्सवादी लेलिनवादी एकिकृत चिन्तन बोकेको एमाले नै उग्र कम्युनिष्टका लागि काउन्टर शक्तिका रुपमा देखिएको छ, ओलीका कारणले । एमाले पुरै लोकतान्त्रिक शक्तिको नेतृत्वकर्ता जस्तो देखिएको छ ।

शिखर पुरुष गिरीजाप्रसाद कोइरालाका कामममा कति डिफेक्ट थिए, ती सवै गौण भए जब उनी शान्ति सम्झौतापछि नेपाली राजनीतिको महानायकका रुपमा उभिए । उनको तत्कालिन राजनीतिक उचाइ र निर्णय जहिलेपनि एकल भयो तर देशका लागि भयो । एकल निर्णयमा अडान थियो, अडानमा केही तितो स्वभाव तर मुलुकका लागि दिर्घकालिन असर राख्ने मिठो निर्णय ।
विनोद ढकाल 

नेपालको इतिहाँसमा राजतन्त्रको अन्त्यका लागि सवैभन्दा निर्णायक भुमिका निर्वाह गर्ने जिपी कोइराला नै थिए । त्यसको जस र अपजस दुवैको भागीदारी उनले लिए, सहासीक निर्णयबाट । तर, जब उनको देहान्त भयो अनि मुलुकको राजनीति फरक दिशातिर दौडन थाल्यो । उनको सपना मुलुकमा शान्ति, स्थायीत्व, सहमति, सहकार्य र एकता थियो । तर, त्यो अन्य नेताहरुबाट पुरा हुन सकेन । खासगरी, केही कांग्रेसीजन, केही एमाले नेताहरु र धेरैचाँही एमाओवादीका नेताहरुको दम्भका कारण मुलुकमा संस्थागत निर्णय हुन सकेनन् । आखिर जिम्मेबारी कसले लिने ? मुलुक बनाउने जिम्मा कसले लिने ? मुलुकको हितमा कसले सोच्ने ? सवै सत्ताका पछाडी लागेपनि हितकरण निर्णय कसरी लिने ? यी विषयमा नेताहरु गम्भिर नभएको अवस्था त अहिले पनि छ । तर, अडान र निर्णयका हिसावमा जिपीको संस्करणका रुपमा फरक दलका फरक हिसावका नेता देखिएका छन् । थाहा छैन उनको स्वार्थ के हो ? तर, बाहिर जे देखिएको छ त्यो चाहीँ मान्यवर जीपीका संस्करण २ जस्तो लाग्छ । 
नेकपा एमालेका अध्यक्ष, संसदीय दलका नेता केपी शर्मा ओली । जीपीसँग उनका खास मिल्ने व्यवाहारहरु धेरै छन् । पहिलो त अडान नै हो । दुनियाँमा जे होस्, अडानबाट उनी दायाँबायाँ हिँडेका छैनन् । अर्को उनी आफु वरीपरिका मान्छेलाई अवसर दिन पनि चुकेका छैनन् । संविधानसभाभित्र होस्, सरकारमा होस् वा पार्टीभित्र उनले आफ्नो वरिपरि रहने सवैको मन राख्ने कोशिश गरेका छन् । अनि, एमाओवादीसँग बारम्बार टक्कर । 
भनिन्छ नी घिउ निस्कनका लागि मदानीको मिहेनतको अनिवार्यता हुन्छ । त्यहाँ मन्थन लामो हुनुपर्छ । तर, जहाँ मन्थन हुँदैन त्यहाँ घिउ निस्कँदैन । 
संविधानसभाको दोस्रो निर्वाचन भनेको मोही पार्ने ठेकीमा मदानी घुमाएको परिणनति थियो । र, मदानीको आवश्यक । अहिले केपी ओली राष्ट्रिय राजनीतिका मदानी हुन् । उनका कारणले मन्थन भइरहेको संविधानका अन्तरबस्तुको विषयको बहस । उनी केन्द्रित भएको छ, राजनीति । प्रचण्डहरु केन्द्रित रहेको राजनीति एक्कासी युटर्न भएर अहिले ओली केन्द्रित हुन पुगेको छ । ओली विनाको वैठक, ओली भएको वैठक, ओली विनाको छलफल, ओलीसहितको छलफल, आयोग, सरकार, राजनीतिक दलहरु जहाँ होस् त्यसका दुई फरक पाटाका निर्णयहरुका रुपमा आउँछन् । मुलुकमा ओली विनाको सहमति कार्यान्वयन नहुने स्थितिमा पुग्नुको अर्थले पनि भन्न सकिन्छ, ओली जीपी कोइराला संस्करण २ हुन् ।  
मुलुकमा गिरीजाप्रसाद कोइरालाको राजनीतिक अडान र निर्णय गर्ने व्यवहार उनको स्वर्गारोहणसँगै गयो भन्ने थियो । तर, जब 
एमालेको नेतृत्वमा आए ओली, उनले आफूलाई जिपी कोइराला संस्करण २ का रुपमा उभ्याएका छन् । मान्नुस नमान्नुस्, ओली नेपाली राजनीतिमा अडान र नेतृत्वका लागि मान्यवर बनिसकेका छन् । लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ओलीको भुमिका कस्तो रह्यो भन्ने कुरा अहिले गौण बनिसकेको छ, त्यसपछि भएका राजनीतिक क्रियाकलापमा पनि उनको भुमिका गौण रह्यो । जब सक्रिय पद र सक्रिय काममा ओलीको प्रवेश भएको छ, मुलुक फरक ढंगबाट अघि बढेको छ । यो संविधानसभा सफल होला या नहोला कारण के होला ? तर, एउटा कुरा सफल हुनेछ, ओलीले आफूलाई नेपाली राजनीतिको केन्द्रविन्दुचाँही बनाएर छाड्छन् । 
अहिलेपनि संविधानसभामा पहिलो दल नेपाली कांग्रेस, दोस्रो दल नेकपा एमाले र तेस्रो एमाओवादी छ । पहिलो र दोस्रो सत्तामा छन्, तेस्रो प्रतिपक्षमा । हेर्दा उस्तै तौलमा देखिँदैन यद्यपि यस्तै छ । तर, सत्ताको नेतृत्व गरेर पनि कांग्रेसको भुमिका गौण र एमालेको प्रधान किन बनिरहेको छ ? प्रधानमन्त्री तथा कांग्रेस सभापति सुशिल कोइरालाको भूमिका निस्क्रिय तर एमाले अध्यक्ष ओलीको भुमिका किन सक्रिय भइरहेको छ ? सत्ताको नेतृत्व कांग्रेसले गरेपनि सत्तापक्षको अडान र नेतृत्वका रुपमा ओली सक्रिय हुनुपर्ने कारण के हो ? यसो हेर्दा समाजवादी, प्रजातान्त्रिक चिन्तन बोकेको कांग्रेसभन्दा माक्र्सवादी लेलिनवादी एकिकृत चिन्तन बोकेको एमाले नै उग्र कम्युनिष्टका लागि काउन्टर शक्तिका रुपमा देखिएको छ, ओलीका कारणले । एमाले पुरै लोकतान्त्रिक शक्तिको नेतृत्वकर्ता जस्तो देखिएको छ ।
अहिले ८ माघमा संविधान जारी गर्ने किन नगर्ने ? संविधानको मस्यौदा जारी गर्ने कि नगर्ने ? संघीयता कस्तो बनाउने भन्ने बहस चलिरहेका बेला ओलीको अडानले नै भुगोललाई अविभाज्य र जातीय नामको राज्य नराख्ने कुरा अघि बढिरहेको छ । लोकतान्त्रिक पद्दतीमा बहुमतको आवश्यक किन ? भन्ने तर्क उनले अघि सारेका कारणले सहमति भनिरहेको कांग्रेसकै नेताहरु पनि बहुमत किन नहुने भनेर ओलीको भाषामा भाका मिलाउन थालेका छन् । खासगरी, संविधानसभामा गगन थापाले उठाएको कुरा सन्दर्भ सामग्री हो । यसले के पनि पुष्टि गरिरहेको छ भने ओलीले उखान टुक्कामात्र होइन, मुलुकको दिर्घकालिन विषयका बारेमा पनि गहन कुरा गरिरहेका छन् । हुनसक्छ, रोगी भएका कारण केही समय उनी मुलुकको कार्यकारी पदमा पुग्ने महत्वकांक्षामा पनि होलान् । तर, त्यो महत्वकांक्षा भन्दा पनि उनले अहिले राजनीतिक रुपमा गरेको अडानले मुलुकलाई सही बाटोमा डो¥याएको भान हुन्छ, भएको छ । एउटा सानो मुलुकको विकास, राज्यपुनसंरचनाको कुरा भनेको सुशासनमा केन्द्रित हुन्छ, गरेर जाँदा भुगोलमा केन्द्रित हुन्छ र त्यो सवै जोडिएको अवस्थामा । यो अडानलाई अन्य राजनीतिक दलहरुले कायम राख्न सकेका छैनन् तर ओलीले राखिदिएका कारणले राजनीतिको फरक तरंग बजारीकरण भयो । यीनका जतिपनि अडानहरु छन् प्राय सवै जीपी कोइरालाका तत्कालिन अडानजस्ता छन् । जीपीलाई पनि धेरैले मन पराएनन्, उनको राजनीतिक सोचलाई नाघेर जाने कोशिश भयो । अन्ततः उनको स्वर्गारोहण भएपछि उनलाई धोका दिएका कुराहरु सार्वजनिक भए, पश्चातापका शव्दहरु भए । अहिले ओलीको यो बोली पनि कठोर लाग्छ, भोली यीनको यहि जीपी संस्करणका कुराहरु सम्झिएर मुलुकमा राजनीति गर्नेहरु कम हुनेछैनन् । यद्यपि, यी अडानबीच कहिलेकाँही प्रयोग गर्ने ओलीका बचनहरुचाँही तिखा नै हुन्छन् ।   


तरुण साप्ताहिकको नियमित स्तम्भ सरोकारमा सोमबार प्रकाशित 

Sunday, January 4, 2015

गृह राज्यमन्त्री बन्ने सपना, अपराधीकरण भयो विपना

जसले गरे, न्यायाधीश रणबहादुर बमको हत्या उनको बयानसहित


सिआइबीले न्यायाधीश बम हत्याका मुख्य योजनाकार बाबु थापासहित चार जनालाई अढाई वर्षको अनुसन्धानपछि पक्राउ गरेको छ
तीन वर्षअघि युएन पार्कनजिकै सर्वोच्च अदालतका तत्कालीन न्यायाधीश रणबहादुर बमको हत्या चुरे भावर एकता पार्टीका तत्कालीन उपाध्यक्ष बाबु थापाको योजनामा भएको प्रहरीले दाबी गरेको छ ।
शनिबार पत्रकार सम्मेलन गरी बमको हत्याको कारण चुरेभावर एकता पार्टीको आधिकारिकताबारे भएको अदालती निर्णय रहेको पनि प्रहरीले जनाएको छ । पार्टीका अध्यक्ष केशव मैनालीको पार्टीलाई नै आधिकारिकता दिएपछि थापाको समूहले बमको हत्या गरेको प्रहरीको अनुसन्धानले खुलाएको छ ।
प्रहरीले घटनामा संलग्न ४ जनालाई अनुसन्धान पूरा गरी शुक्रबार पक्राउ गरेको थियो । सर्लाही र जनकपुरबाट सबैलाई पक्राउ गरिएको र अर्का एक सहयोगी साउदी अरब पुगिसकेको अनुसन्धानले खुलाएको छ ।
विनोद ढकाल
सर्लाहीको मिलनचोक ढुंगेखोला–४ का ३८ वर्षका बाबु थापा र हरिवनका नवीन भन्ने प्रेमराज खड्का सर्लाहीबाट पक्राउ परेका हुन् । जनकपुरका दीपक कर्ण र शिव भनिने करण चौधरी जनकपुरबाट पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । रामेछापका सञ्जय इस्माइली फरार छन् । उनी साउदी अरब पुगेको प्रहरीले पत्ता लगाएको छ ।
दुई वर्ष ७ महिना लामो अनुसन्धानपछि प्रहरीले घटनाका मुख्य योजनाकारसहित चार जना पक्राउ गरी सार्वजनिक गरेको छ । प्रहरी प्रधानकार्यालयमा शनिबार पक्राउ गरिएका मुख्य योजनाकार थापासहितलाई प्रहरीले पत्रकार सम्मेलन गरी सार्वजनिक गरेको थियो ।
चुरेभावर पार्टीमा अध्यक्ष केशव मैनाली र उपाध्यक्ष थापाबीचको विवाद सुरुमा निर्वाचन आयोगमा पुगेको थियो । आयोगले मैनालीको साटो मेघराज थापा भनिने बाबु थापाको समूहलाई वैधानिकता दिएको थियो ।
त्यसविरुद्ध मैनाली सर्वोच्च अदालतमा गएका थिए । सर्वोच्चमा न्यायाधीश बमको एकल इजलासले थापा समूहलाई वैधानिकता दिने निर्णय कार्यान्वयन नगर्न अन्तरिम आदेश दिएको थियो ।
प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो सिआइबी प्रमुख डिआइजी मेहन्त मल्लले भने, ‘गृहराज्यमन्त्री हुनै लागेका बेला फैसलाले आफ्नो राजनीति तीन वर्र्ष सकियो भन्ने भएपछि थापाले हत्याको योजना बनाए ।’
उनले आफ्नो नाम अमर नेपाल राखेर नेपाल जनता स्वतन्त्र स्वाभिमान पार्टी बनाए । ०६७ असोजमा अपहरण तथा शरीर बन्धक मुद्दामा जलेश्वर जेलमा बस्दा थापाको करण चौधरीसँग चिनजान भएको थियो । करण छुटेपछि थापाले उनलाई काठमाडौंमा राखेका थिए । ब्युरो प्रमुख मल्लले अनुसन्धानको सिलसिलेबद्ध जानकारी गराउँदै भने, ‘थापाले करण र भगवान् भन्ने सञ्जय स्माइली मगरसँग मिलेर न्यायाधीश बमको हत्या योजना बनाएको खुल्यो ।’
थापाको बयानअनुसार बमको हत्याका लागि उनले चार थान पेस्तोल र मोटरसाइकल जम्मा पारे । घटना भएको १८ जेठ ०६९ मा थापा,  करण, सञ्जयसँगै प्रेमराज खड्का र दीपक कर्ण कोटेश्वरमा जम्मा भए । उनीहरूमध्ये प्रेमराजबाहेक सबैले पेस्तोल बोकेका थिए । तीनवटा मोटरसाइकलमा रहेका उनीहरूमध्ये भगवान् भन्ने सञ्जय र करण ललितपुरको युएन पार्कतिर गएका थिए भने बाबु एउटा र प्रेम र दीपक अर्को मोटरसाइकलमा न्यायाधीश बमको घरतिर गएका थिए ।
प्रहरीको अनुसन्धानअनुसार ट्याङलाफाँटा कलंकी क्षेत्रबाट बम चढेको गाडीलाई अघि–पछि गर्दै पछ्याउँदै आएको बाबुको समूहले बंगलामुखी मन्दिरमै न्यायाधीशको हत्या गर्ने योजना बनाएको थियो । ‘धेरै घाइते हुने र भाग्न पनि कठिन हुने देखिपछि बाबुले योजना बदले र साथीहरूलाई त्यहीँ बस्न भनेको देखिन्छ,’ डिआइजी मल्लले भने ।
न्यायाधीश मन्दिरबाट निस्किएपछि बाबुको समूह अघि–पछि गर्दै मोटरसाइकलमा आएको थियो । युएन पार्कछेउ आएपछि बाबुले ओभरटेक गरेर न्यायाधीश बमको गाडी रोके । अनुसन्धानका क्रममा थापाले दिएको बयान उल्लेख गर्दै डिआइजी ठकुरीले थपे, ‘न्यायाधीशका सुरक्षाकर्मीमाथि करणले पहिलो फायर गरे । लगत्तै भगवानले गाडीको पछिल्लो सिटमा बसिरहेका न्यायाधीश बममाथि गोली हाने ।
सुरक्षाकर्मी घाइते भएपछि दुवैले बममाथि गोली हाने । बमलाई हानेको गोली सँगै गाडीमा रहेका राम गिरीलाई पनि लाग्यो । घटनाका योजनाकार बाबुले त्यो सबै हेरिरहे ।
‘न्यायाधीशको हत्यापछि उनीहरू बागमती किनारको बाटो सहयोगी नगर पुगे, जहाँ रातो रंगको मोटरसाइकल छाडेर काँडाघारीस्थित बाबुको घरमा पुगेको देखिन्छ,’ प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ । ६ गोली लागेका न्यायाधीश बमलाई तत्काल नर्भिक अस्पताल लगिएको थियो, तर उनको बाटैमा निधन भइसकेको थियो ।
घटनामा प्रयोग भएको बा४३प ७२०८ नम्बरको मोटरसाइकल चोरीको थियो, जुन सहयोगीनगरबाट बरामद भएको थियो । बाबुको समूहले २० हजारमा किनेको उक्त मोटरसाइकलमा अर्कैको नम्बर प्लेट लगाइएको थियो ।